Anno is dood!  Ze is op de derde dag van de sprokkelmaand 2007 in haar slaap overleden. Op 3 februari dus. Nadat de huisarts haar vrijdagmiddag in slaap had gebracht is ze niet meer wakker geworden.

Maandag ben ik naar haar toe gegaan. Anno ligt thuis opgebaard. Van de sportzaal hebben ze een prachtig mortuarium gemaakt. Ik twijfelde even of ik wel zou gaan kijken, maar ben achteraf blij dat ik het gedaan heb. Anno zag er prachtig uit. Niets meer van de kanker of pijn in haar gezicht. Maar een fijne glimlach. Vanavond gaan we voor de laatste keer afscheid nemen. Daarna wordt de kist door de familie gesloten. Dat moet omdat Anno pas zaterdag begraven wordt. Ik wil hier nog een klein gedichtje opdragen aan Anno. 

Ik kreeg het van een vriend die het van Schotse monniken heeft gehad.

My Life is but a Weaving

My life is but a weaving
between my Lord and me;
I cannot choose the colors,
He worketh steadily.
Oft times He weaveth sorrow,
And I, in foolish pride,
Forget He sees the upper,
And I the under side.

Not ’til the loom is silent
and the shuttles cease to fly,
Shall God unroll the canvas
and explain the reason why.
The dark threads are as needful
in the Weaver’s skillful hand,
As the threads of gold and silver
in the pattern He has planned.
He knows, He loves, He cares,
nothing this truth can dim.
He gives His very best to those
who leaves the choice to Him.

Partir, c’est mourir un peu, mais mourir, c’est partir beaucoup.“

Een Frans gezegde. Ik ben geen kei in de Franse taal, maar het betekent zoiets als:

Afscheid nemen is een beetje sterven, maar sterven is erg veel afscheid nemen. 

En zo voelt het deze week. Zeker de laatste dagen. Woensdag ben ik….zoals elke middag….naar Anno gegaan. Het ging zo slecht met haar dat we aan het eind van mijn korte bezoek afscheid van elkaar hebben genomen. Weinig woorden….ze bedankte me…..ik zou niet weten waarvoor……en even later voelde ik dat ik de deur achter me dichttrok. In de auto even een potje zitten janken. Over…..UIT!!!! Maar nee, de dag erna, gisteren ging ik weer naar Anno’s huis. Niet wetend of ze al zou zijn overleden of niet. Maar Anno was er nog. Weliswaar aan het eind van haar latijn, maar ze was er nog.

Toen ik boven wat was aan het draaien was, kwam de verpleegster me vragen om te komen. Anno was wakker en had naar me gevraagd. Even geknuffeld en toen vroeg ze me of ik haar kleding wilde klaar hangen…”Die ik aanwil op reis naar de eeuwige jachtvelden”.

Ze vertelde me welke blouse, rok, jasje, schoenen enz. Het is een prachtig geheel wat we nu in de kast hebben klaar hangen. Een zwarte lange rok van Taft-zijde. Daarop een zwart topje…..het mooiste uit haar collectie. Daarover een auberginekleurige zijden blouse met hele lange sjerpen eraan, die straks om die rok gedrapeerd worden. Over de blouse een kort zwart jasje. De lange manchetten van de blouse worden over het jasje terug geslagen. Verder heeft ze er een mooie, fijne halsketting bij uitgezocht. En natuurlijk mooie schoenen en lippenstift!

Dit was zo “fijn” om te doen. Aan het eind van de middag ben ik weer naar huis gegaan. En natuurlijk moest ik weer afscheid nemen. Maar nu was het minder zwaar, eigenlijk meer een opluchting.

We hebben weer afgesproken voor vanmiddag. En eerlijk gezegd weet ik niet of ze er nog is. Ik laat het op me afkomen. Aan de verpleegster vroeg ik gisteren of zij er geen kijk op had hoe lang dit nog kan duren. Maar ze vertelde dat elk mens anders is en er nooit iets van te voorspellen is. Wel zei ze dat Anno’s lijf nu al helemaal vol is gelopen met vocht. Haar benen en buik, en een van de armen. Als dit vocht bij het hart komt is het over. Ik zie het vanmiddag wel. Als ze dood is, ben ik blij voor haar. Als ze nog leeft, geniet ik daar nog even van. Dan wordt het weer: Partir c’est mourier un peu!!!!!

Gisteren was de begrafenis van Josien. Het was lang geleden……gelukkig maar………dat ik naar een begrafenis ben geweest. Wel naar een crematie, maar dat is toch anders. Ik blijf een begrafenis “mooier” vinden. En deze was heel speciaal. Natuurlijk al omdat Josien een heel bekend persoon was hier in het dorp. Zij en haar man hadden 23 jaar lang een cafe-Restaurant hier. Dan zijn er al veel mensen die je kennen. Bovendien hebben ze een grote familie en natuurlijk de vele vrienden. De kerk was dan ook afgeladen vol. De mis had Josien zelf in elkaar gezet, alles geregeld …..tot zelfs haar euthanasie toe. Waar haalt een mens de kracht vandaan? Na de kerk wandelden de ruim 400 gasten naar het kerkhof, en daarna naar hun vroegere restaurant, waar ook alle honderden uitgenodigd waren voor de koffie en de broodjes. Een ware reunie. Om half twee ging ik naar huis. Enkele minuten later belde de man van Anno……..ik schrok me wezenloos. Maar hij had enkel de vraag of ik de nachthemden van Anno wilde korter maken. Dat is gemakkelijker voor de verpleging. Ik dus naar Anno. Ze was een beetje boos. Ik was maandagmiddag weggegaan zonder haar gedag te zeggen. Kwam gewoon omdat de verpleging met haar bezig was. Nu ga ik dus nooit meer weg zonder gedag te zeggen…….voor hetzelfde geld was ze er niet meer geweest.

Vanmiddag ga ik weer naar haar toe. Het is nu net zo’n klein teer vogeltje. Maar ze heeft gelukkig  geen pijn. Ze is gewoon blij als je er bent en even haar hand vast houdt. En dat voelt ook goed aan.

Dinsdag ben ik bij Anno geweest. Heerlijk, ze is thuis. Gelukig was ze even wakker toen ik kwam en ze gebaarde me om naast haar op bed te komen zitten. We hebben heerlijk gepraat. Ze weet dat het een kwestie van dagen of misschien weken is, heeft alleen nog pijnstillers en kalmeringspillen of zoiets. “Lekker”  geen chemo meer. Ze heben 2 ziekenhuisbedden laten komen…..G wil ook bij haar blijven slapen…..die zijn in de sportzaal gezet, met het voeteneind tegen de grote ramen……en dus een prachtig uitzicht over hun tuin en het bos. Dat was ook Anno’s wens…..de tuin zien.

Gisteren….donderdag…..ben ik weer geweest. Niet alleen om te kletsen, maar ook voor hulp met praktische zaken. Toen ik aankwam sliep ze. Ik dus naar boven om een was te draaien, komt man G met de mededeling dat hij weg moet en over  2 uurtjes terug is!!! Oeps…..en of ik elk half uur wil kijken of Anno nog leeft!!!!! Dat kwam erg onverwacht en ik kreeg nog net geen hyperventilatie. Maar goed,  na een half uurtje belde Anno van beneden naar boven of ik even kwam. Eerst weer even lekker zitten kletsen, over wat ze voelt en denkt….en waar ze zich zorgen over maakt…….dat G de boekhouding niet goed zal doen….en dat er een dag komt dat ze haar plas of ontlasting misschien niet meer kan ophouden…….en of ik het dan nog wel wil wassen!!!!! Nou ja, ik kan me haar gedachten wel voorstellen. Ik zou het ook genant vinden, maar ik vind het ook heel normaal het op te ruimen. Toen zei ze dat ze een hele waslijst ….letterlijk en figuurlijk….. voor me had gemaakt. Of ik al haar mooiste kleding naar beneden wilde halen…..”ik hoef er nu niet meer zuinig op te zijn”. En dat was een klus!  Ik de sportzaal uit….halletje door…….grote hal door……..trappen op…….vide over……een van de badkamers door……slaapkamer door….naar de kleedkamer. Een stuk of zes jasjes uit de kast gehaald en in omgekeerde route weer terug naar Anno. Die zocht dan uit welke jasjes ze graag wilde dragen, de rest kon weer terug…….en weer met de volgende 6 jasjes naar beneden. En dan ook met de broeken….heen en terug……heen en terug. En toen de bijbehorende shirtjes……pfffff. Mijn knie was 3 x zo dik als normaal gisteravond. Maar ja, ik heb verder niet te klagen. Tussendoor heb ik het haarstukje van Anno gewassen….wat gestreken……en plotseling belde Anno weer. Of ik haar naar toilet wilde rijden. Ik haar uit haar bed in de rolstoel en naar de wc gereden. Viel nog niet mee, met 30 meter zuurstofslang eraan. Maar het lukte. Ze was helemaalopgelucht….had het al een hele tijd opgehouden, totdat G thuis zou komen. Nu weet ze dat het mij geen pest uit maakt. Al met al was het een middag die er bij mij geestelijk en lichamelijk goed heeft ingehakt. Even weekend, en maandag zien we elkaar weer…..hoop ik!!!!!!

Anno moest 2 januari plotseling naar het ziekenhuis. Erg benauwd en moe. De eerste dagen heeft ze voornamelijk zuurstof gekregen en wat onderzoekjes, maar men kon er niet achter komen waarom ze zo benauwd was. Er zou dus een scan van de longen worden gemaakt, om te kijken wat daar mee aan de hand is. Maar het scan-apparaat werkte niet. Men heeft toen een “vermoedelijke”  diagnose gesteld en haar daar medicijnen voor gegeven…….de verkeerde!!!  Ze hebben haar bloedverdunners gegeven en nu zijn haar longen gaan bloeden. Er is niks meer aan te doen. Anno is nu terminaal en mocht gisteren naar huis om te sterven. Ze kan elk moment dood gaan, maar het kan ook nog een of twee weken duren. Maar ze wilde graag haar huis en voornamelijk de tuin nog zien. Bovendien doen de artsen nu toch niets meer. Alleen pijnbestrijding.

Anno was zonder dit “foutje” ook dood gegaan, maar waarschijnlijk pas over een paar maanden. Ik ga er vanmiddag heen en hoop dat ze nog aanspreekbaar is.

Ook met Josien gaat het heel slecht. Die wordt vandaag bediend. Dus dat is ook nog maar een kwestie van dagen waarschijnlijk.

Dit jaar is dus voor deze mensen en hun familie erg slecht begonnen. En het l*llige ervan is dat je niks kunt doen om ze te helpen. Gisteren, toen Anno’s man naar Delft was om haar uit het ziekenhuis te halen, heb ik wel een hele tijd met Anno’s zoon zitten praten. Dat luchtte op. Zowel voor mij als voor hem.

Ik was blij dat Anno de deur vandaag zelf open deed, want vorige week deed dat haar man. En dan schrik ik…….Anno hoort zelf de deur open te doen, want anders denk ik meteen dat er iets mis is met haar.

Vorige week had Anno griep. Dat hebben wel meer mensen…..maar Anno heeft door haar chemokuren geen weerstand meer. En dat was te merken ook. Ik heb haar vorige week dan ook maar heel even gezien, want ze wilde alleen maar in bed liggen. Bovendien zorgt ze altijd heel secuur voor haar was, doet die in de machine, of laat dat een van haar huishoudsters doen. Meestal haalt ze het zelf uit de machine, en hangt het netjes op haakjes te drogen. Of ze doet het en de droger en zet een kookwekker om het er op tijd uit te halen. Maar nu lag er overal was………niet alles was netjes opgevouwen. Al een week lang zat er was in de droger….enz. Dat is niks voor Anno…..een teken dat ze echt ziek is.

Maar dat was dus vorige week maandag. Vandaag ging het ietsje beter. De griep was -bijna- weg en ze had afgelopen woensdag een -vrije dag- een week chemo overslaan dus. Vandaar  dat ze vandaag uit bed was, de trap op kon lopen en nog maar weinig hoestte. Maar nu moet ze aanstaande woensdag weer een nieuwe chemo krijgen. Daar is ze bang voor…….ze is te zwak……is bang dat haar lichaam het niet meer aan kan….enz. Ik vind het ook niks. Daarom heb ik met haar afgesproken dat ze me gewoon moet bellen als ze weer zo ziek is. Ga ik daar die machines wel vullen en legen en zo. Ze zei al dat ze me afgelopen week ook al had willen bellen om dat te vragen……..maar net toen ze besloot me de andere dag te bellen, ging het al een eetje beter met haar. En dan doet ze liever zelf wat ze nog kan. Logisch!!!!

Fotograferen…..voor de een zijn beroep……..haar kostwinning…….voor de ander een hobby……of zelfs uit de hand gelopen hobby. Voor weer iemand anders gewoon noodzakelijk om herinneringen vast te leggen voor later………of, zoals je tegenwoordig op straat en stations ziet…….tijdverdrijf met je mobiele telefoon/camera.  Maar hoe dan ook….de meeste mensen fotograferen wel op de een of andere manier.

Zo werd ik gisteren gebeld door Anno. Ze vertelde me dat ze vanmorgen al om 08.00 uur in het ziekenhuis moest zijn en dat ze om half tien zou worden geopereerd om haar port-a-cat onder haar huid te plaatsen en aan te sluiten op een bloedvat.

Ze is dus nog niet thuis als ik vanmiddag haar strijk ga doen. Maar een van haar huishoudsters zal me een sleutel komen brengen zodat ik toch kan gaan. Ze vind het wel een beetje eng, zei ze. Maar ze had deze week geen chemo gehad, dus ging het haar redelijk en heeft ze gefotografeerd!

Natuurlijk had die uitspraak een staartje. Want wat heeft ze nu gedaan…… Zoals al eerder verteld -zie het verhaal “Steekje Los” van 29 september- is haar man kleurenblind. Dat  zijn wel meer mensen en is op zich niet erg. Nu heeft Anno daar een oplossing voor gevonden wat betreft zijn kleding. Ze hangt in de kast alles zo op dat haar man alleen maar een kleerhanger hoeft te pakken. Er hangt dan een broek, bloese, evt stropdas, riem en sokken in bijpassende kleuren. Als stel kompleet dus. Zelf ziet hij natuurlijk wel wat vrijetijds kleding is of wat een goed kostuum is. Maar wat hij ook pakt…het is kompleet en past qua kleur dus bij elkaar.

Nu heeft Anno dus alle kleding van haar man als kompleet stel gefotografeerd. “Voor de toekomt” zei ze. Of ik vanmiddag wil bekijken of het duidelijk genoeg is. Als ik dan een van zijn bloezen of overhemden strijk, kan ik die meteen over de bijbehorende broek of pantalon hangen. Zo zie je maar weer wat je al niet kunt fotograferen…..en met wat voor doel!!

Zei “Anno” enkele weken geleden nog dat ze geen Port-A-cath wilde, nu gaat ze er toch een krijgen. Vorige week woensdag is ze aan haar derde chemokuur begonnen. En ze was er ziek van….behoorlijk. Gisteren voelde ze zich weer een beetje mens, maar dan komt morgen de volgende weer!

Ik schrok me al weer wezenloos. Al zei de deur niet open doet, maar haar man! “Ligt ze op bed?” was mijn vraag. Nee hoor, ze is boven bezig.

Pfffffffff……opluchting.Dan mag Anno een week overslaan…..het lichaam mag herstellen!!!! Maar in die periode krijgt ze een port-a cath.

Dit wilde ze absoluut niet. Niet een kastje wat uit je lijf hangt…..de hele ziekte takelt al van alles af…..niet ook nog dit!!!!! Dat zei ze enkele weken geleden. Maar het gaat niet anders……..al haar aders in de armen zijn kapot. Van alle infusen……van alle chemo.  Dit neemt ze nu gelaten…….TE gelaten voor haar doen.

Volgens mij zijn het fases……….eerst knokken voor wat je waard bent………..dan aanvaarden dat je ziek bent……..maar blijven knokken……..en nu zie ik geen knokken meer………alleen maar doen wat de artsen zeggen………en je verder vreselijk ziek voelen.

EN dan de kleine kans van slagen erbij geteld………moet het een hel zijn!!!!

Gisteren weer naar Anno geweest. Ze zag er goed uit, voelde zich ook redelijk. Vorige week is ze dus voor een second opinion naar de Daniel den Hoed-kliniek geweest. En voor de vraag of ze aan een expirimenteel iets kon deelnemen. Nou, dat laatste gaat dus al niet door. Dat doen ze pas als er geen reguliere chemo meer is voor haar vorm van kanker. Daar baalde ze enorm van. Ze wil ook niet meer terug naar die kliniek. Ze noemde het een echte fabriek. Donker van binnen. De spreekkamers van de artsen hebben niet eens ramen, dus geen daglicht.

De afspraak is nu dat ze aanstaande donderdag naar haar eigen oncoloog in Delft terug gaat. Ze bespreken dan de 3 resterende vormen van behandeling voor Anno. Een zal er sowieso afvallen, want die gaat niet per infuus, maar met pillen. En dat is niks voor Anno, want als ze er ziek van wordt, dan neemt ze ze gewoon niet in. En een infuus dat gaat er in en dan blijft het er ook in. Maar ze ziet er tegenop, want ze heeft bijna geen goede aders meer, die zijn allemaal al kapot van al die chemo’s. Ze hebben ook voorgesteld om een portacat aan te brengen, een klein kastje wat middels een operatie onder de huid wordt aangebracht, net boven de borst. Maar dat wil Anno niet. Ze zegt al zo’n moeite te hebben om ’s morgens de moed bij elkaar te rapen, als ze zichzelf in de spiegel ziet. Natuurlijk de geopereerde borst, geen haren meer op haar hoofd, geen wenkbrouwen. Ze wil niet ook nog zo’n kastje waarvan het aansluitslangetje uit je borst blijft hangen. Ze zei:” Daar douwen ze m’n laatste spuitje dan ook zomaar in”.

Maar als je Anno ziet, geloof je niet dat ze zo ziek is. Ze heeft een mooi haarstukje, waarvan niemand weet dat het niet haar eigen haren zijn, ze tekent heel subtiel een paar wenkbrouwen en kleed zich erg mooi. Maar zo voelt ze zich niet hoor. We wachten even af wat de dokter gaat zeggen donderdag, en wat Anno zelf wil.

Zoals ik al eerder schreef is Anno de naam die ik iemand geef omdat ik die ANNOniem wil houden. Het stond in KANKER.

Maar om bij elk vervolg het woord KANKER te noemen vind ik niet fijn……het is een rot woord en een rotte ziekte. Dus de vervolgen heten gewoon “ANNO”.

Met Anno ging het gisteren goed, heel goed zelfs. Omdat ze nu al enkele weken zonder chemo en medicijnen is, heeft ze weer smaak als ze eet. Ze heeft ook weer zin om allerlei dingen te doen en is niet ziek. Alleen zit er nog vocht achter haar longen.

Vandaag is ze naar de Daniel den Hoed kliniek. Om verschillende redenen…..allereerst willen ze de ruimte tussen het longvlies “plakken” zodat er geen vocht meer tussen kan komen. Maar eerst gaat Anno goed uitvragen wat dat in houdt. Waar blijft bijvoorbeeld dat vocht dan? Gaat dat ergens anders in het lichaam zich ophopen? Belangrijke vraag dus. De andere reden is dat er een nieuw medicijn uit is tegen kanker. Het wordt al wel gebruikt voor nierkanker, maar mag nog niet voor borstkanker worden gebruikt. Althans niet in een ziekenhuis. Maar in de Daniel den Hoedkliniek mag het waarschijnlijk wel omdat je jezelf als proefpersoon kunt aanmelden. En dat wil Anno wel. En ze moet ook wel….want tijd is kostbaar als je zo’n rot-ziekte hebt. Ik hoop dat ze dus een gunstig bericht heeft gekregen vandaag.